АҚШнинг Лас-Вегас шаҳрида ўтказилган мазкур мусобақа дунё матбуотида "допингли Олимпиада" сифатида танилди. Сабаби оддий: ушбу турнирда иштирокчиларга одатда тақиқланган допинг воситаларидан фойдаланишга рухсат берилди.

Ташкилотчилар бу ғояни "инсон имкониятларини илм-фан орқали кенгайтириш" сифатида тақдим қилди. Бироқ халқаро спорт ташкилотлари, шифокорлар ва антидопинг агентликлари бу мусобақани спорт қадриятларига қарши қаратилган хавфли эксперимент, деб баҳоламоқда.

Enhanced Games нима ўзи?

Enhanced Games — австралиялик тадбиркор Аарон де Соуза томонидан илгари сурилган лойиҳа бўлиб, у анъанавий Олимпия тизимига муқобил спорт модели сифатида яратилди. Лойиҳа тарафдорлари профессионал спортда яширин допинг аллақачон мавжудлигини, шунинг учун уни тақиқлаш эмас, балки очиқ ва тиббий назорат остида бошқариш кераклигини таъкидлайди.

Лас-Вегасдаги илк мусобақада сузиш, енгил атлетика ва оғир атлетика бўйича беллашувлар ташкил этилди. Турнирда тахминан 40 нафар спортчи қатнашди ва умумий мукофот жамғармаси 25 миллион доллардан ошди. Жаҳон рекорди ўрнатган спортчилар учун эса 1 миллион доллар бонус ваъда қилинди.

Допинг энди яширин эмас

Enhanced Games’нинг энг катта фарқи — допинг воситалари тақиқланмаганида. Ташкилотчиларнинг айтишича, иштирокчиларга фақат АҚШда тиббий жиҳатдан тасдиқланган препаратлардан фойдаланишга рухсат берилган. Улар орасида тестостерон, анаболик стероидлар, инсон ўсиш гормони (HGH), EPO ва турли стимуляторлар борлиги айтилган.

Ташкилотчилар бу жараён "тиббий кузатув" остида кечганини таъкидлашди. Бироқ мутахассислар бундай препаратларнинг узоқ муддатли таъсири ҳали ҳам тўлиқ ўрганилмаганини айтишмоқда.

WADA ва спорт жамоатчилигининг кескин танқиди

World Anti-Doping Agency (WADA) мазкур мусобақага қарши кескин баёнот билан чиқди. Агентлик бу лойиҳа ёш спортчиларни хавфли препаратларга қизиқтириб қўйиши мумкинлигидан хавотир билдирди.

Шунингдек, кўплаб халқаро федерациялар Enhanced Games натижаларини расман тан олмаслигини маълум қилди. Масалан, сузиш бўйича ўрнатилган “жаҳон рекорди” расмий статистикага киритилмайди.

Рекордлар кутилганидек бўлмади

Турнир атрофидаги энг катта шов-шув — “допинг инсон имкониятларини қанчалик оширади?” деган савол эди. Бироқ амалда натижалар кутилган даражада бўлмади.

Грециялик сузувчи Кристиан Голомеев 50 метр масофага эркин усулда сузиш баҳсларида 20.81 натижа қайд этиб, турнирнинг энг катта ютуғини қўлга киритди. У 1 миллион доллар бонус олди.

Аммо бошқа кўплаб иштирокчилар ўз шахсий рекордларини ҳам янгилай олмади. Айрим “тоза” спортчилар ҳатто допинг қўллаган рақибларини мағлуб этгани ҳақида хабарлар тарқалди. 

Бу эса Enhanced Games’нинг асосий ғояси — “допинг спортни янги босқичга олиб чиқади” деган даъволарга жиддий шубҳа уйғотди.

Спортми ёки шоу-бизнес?

Кўплаб таҳлилчиларнинг фикрича, Enhanced Games спорт мусобақасидан кўра медиа ва бизнес лойиҳасига яқинроқ кўринди. Турнирга технологик инвесторлар, блогерлар ва шоу-индустрия вакиллари катта қизиқиш билдирди.

Лойиҳага сармоя киритганлар орасида технологик миллиардерлар ва сиёсий доираларга яқин шахслар ҳам борлиги айтилмоқда. Ташкилотчилар эса келажакда инсон “биохакинги” ва спорт тиббиётини оммалаштиришни мақсад қилганини яширмаяпти. 

Enhanced Games спорт келажагини ўзгартира оладими?

Ҳозирча бу саволга аниқ жавоб йўқ. Бир томондан, мазкур мусобақа профессионал спортдаги иккиюзламачилик ҳақидаги баҳсларни янада кучайтирди. Чунки айрим мутахассислар катта спортда яширин допинг муаммоси мавжудлигини инкор этмайди.

Бошқа томондан эса, Enhanced Games инсон саломатлиги ва спорт ахлоқи учун жиддий хавф сифатида кўрилмоқда. Агар бундай мусобақалар оммалашса, ёш спортчилар натижа учун организмни хавф остига қўйиши мумкин.

Энг муҳими, спортнинг асосий қадрияти — ҳалол рақобат тушунчаси катта савол остида қолади.

Хулоса

Enhanced Games спорт оламида янги даврни бошлаб бердими ёки қисқа муддатли шов-шув бўлиб қоладими — буни вақт кўрсатади. Бироқ битта ҳақиқат аниқ: Лас-Вегасдаги ушбу мусобақа бутун дунё спортини яна бир бор “инсон имкониятининг чегараси қаерда?” деган савол устида ўйлашга мажбур қилди.