Бибисара Ассаубаева ва Қозоғистон спорт тизими: нега жаҳон юлдузи Президентга мурожаат қилишга мажбур бўлди? (мутолаа учун)

Норвегиядаги нуфузли Norway Chess мусобақасида ғолиб чиққанидан кўп ўтмай у мамлакат президентига видео мурожаат йўллаб, халқаро мусобақаларга тайёргарлик учун молиявий ёрдам билан боғлиқ муаммоларни очиқчасига тилга олди. Бу чиқишдан кейин Спорт вазирлиги шошилинч тарзда изоҳ беришга мажбур бўлди.

Муаммо нимада?

Ассаубаеванинг таъкидлашича, у дунё шахмат элитаси билан рақобат қилаётган бўлса-да, юқори даражадаги тайёргарлик жараёнини молиялаштиришда жиддий қийинчиликларга дуч келмоқда. Унинг фикрича, амалдаги давлат қўллаб-қувватлаш тизими профессионал шахматчиларнинг реал эҳтиёжларини тўлиқ қопламайди. Шу боис у мамлакат раҳбарига мурожаат қилишга қарор қилган.

Бу ерда гап фақат бир спортчининг шахсий муаммоси ҳақида эмас. Масала Қозоғистонда интеллектуал спорт турларини молиялаштириш сиёсатига бориб тақалмоқда. Бундан ташқари, яқиндагина фигурали учиш бўйича тарихий Олимпиада олтин медали соҳиби Михаил Шайдоров билан ҳам шундай муаммо юзага келганди.

Парадокс: мамлакат қаҳрамони ва молиялаштириш муаммоси

Ассаубаева сўнгги йилларда Қозоғистон спортининг энг муваффақиятли ва халқаро миқёсда танилган вакилларидан бири ҳисобланади. У 2025 йилда гроссмейстер унвонини қўлга киритди, 2026 йилда Аёллар номзодлар турнирида иккинчи ўринни эгаллади. Бундан ташқари, Бибисара яқинда Norway Chess Women мусобақасида ғолиб чиқди.

Шу сабабли жамоатчиликда табиий савол туғилди: агар мамлакатнинг энг кучли шахматчиси молиявий қийинчиликлар ҳақида гапираётган бўлса, ундан пастроқ даражадаги спортчиларнинг аҳволи қандай?

Вазирлик нуқтаи назари

Қизиқ жиҳати шундаки, сўнгги йилларда Қозоғистон шахмат федерацияси мамлакатда шахмат ривожига катта сармоя киритаётганини маълум қилиб келмоқда. Федерация ҳисоботларига кўра, ёш иқтидорларни қўллаб-қувватлаш дастурлари орқали юзлаб миллион тенге маблағ ажратилган ва миллий терма жамоа аъзоларига грантлар берилган.

Бироқ Ассаубаева ҳолати давлат тизими билан федерация дастурлари ўртасида маълум бир номутаносиблик мавжудлигини кўрсатиб берди. Яъни умумий ҳисоботларда катта маблағлар ҳақида гап кетса-да, элита даражасидаги айрим спортчилар ўз эҳтиёжлари тўлиқ қопланмаётганини таъкидламоқда.

Бу можаро нима учун муҳим?

Биринчидан, бу ҳолат шахматнинг Қозоғистондаги мақоми қанчалик ўзгарганини кўрсатади. Илгари бундай масалалар фақат олимпия спорт турлари доирасида муҳокама қилинган бўлса, бугун шахмат ҳам давлат сиёсати даражасидаги мавзулардан бирига айланди.

Иккинчидан, Ассаубаеванинг чиқиши спортчиларнинг ўз ҳуқуқ ва манфаатларини очиқ ҳимоя қилиш тенденцияси кучайиб бораётганини намоён қилди. Илгарилари бундай масалалар ёпиқ эшиклар ортида ҳал қилинган бўлса, эндиликда машҳур спортчилар ижтимоий тармоқлар орқали тўғридан-тўғри жамоатчиликка мурожаат қилмоқда.

Учинчидан, мазкур воқеа Қозоғистон спорт тизими учун ўзига хос тест вазифасини ўтамоқда. Агар мамлакатнинг энг титулли шахматчиларидан бири билан боғлиқ муаммо тез ва самарали ҳал қилинса, бу бошқа спортчилар учун ҳам ижобий сигнал бўлади. Бибисаранинг бу видеомурожаати фонида унинг ўзбекистонлик Жавоҳир Синдаров билан муносабатларда экани учун мухлислар изоҳларда спортчига Ўзбекистон терма жамоаси шарафини ҳимоя қилиш бўйича таклиф бергани ҳам аҳамиятга моликдир.