Ҳакамликдаги инқироз ва ечим: бизга “тийиб туриш” механизми керак!

У бўлмаган жойда ривожланиш ҳам, ишонч ҳам бўлмайди.

Ўзбекистон Суперлигасида деярли ҳар турда ҳакамлик билан боғлиқ можоролар авж олмоқда. Мухлислар, журналистлар ва блогерлар эътироз билдиришдан чарчашмади. Лекин жавоб деярли бир хил: Ўзбекистон Футбол Ҳакамлари Маркази (ЎЗФҲМ) кўп ҳолларда ўз ҳакамининг қарорини оқлаб беради. Халқимизда "Қарға қарғанинг кўзини чўқимайди" деган мақол бор. Аслида бу фақат бизда эмас — бутун дунёда ҳакамлик ташкилотлари инстинктив равишда ўз ходимларини ҳимоя қилишга интилади.

Фарқ шундаки, ривожланган футбол мамлакатларида бу тизимни тийиб турадиган МУСТАҚИЛ механизмлар бор.

Дунё тажрибаси: Англиядаги KMI Panel нима?

Масалан, Англия Премьер-лигасида Мустақил Ҳакамлик Панели (Independent KMI Panel) фаолият юритади. Бу панель PGMOLга (ҳакамлар корпусига) бўйсунмайди ва унинг таркиби 5 кишидан иборат:

3 нафар собиқ футболчи ёки мураббий (футбол мантиғини тушунадиган холис шахслар);

1 нафар Премьер-лига вакили;

1 нафар PGMOL вакили.

Ҳар бир турдан сўнг ушбу панель ҳакамлар ва VAR’нинг мунозарали қарорларини холис баҳолайди ва хатоларни расман тан олади. Енг муҳими — собиқ футболчилар кўпчиликни ташкил этгани учун қарорлар фақат қоғоздаги қоидаларга эмас, футбол руҳига ҳам мос баҳоланади.

Суперлига учун таклиф: Бизда буни қандай йўлга қўйиш мумкин?

Биз "Америка очишимиз" шарт емас — футболда синовдан ўтган ва ўзини оқлаган методларни татбиқ етиш кифоя.

ПФЛ ҳузурида Мустақил Баҳолаш Гуруҳи:

ЎЗФҲМга бўйсунмайдиган, фақат УзПФЛга бўйсунувчи мустақил гуруҳ тузилиши керак. Таркибга собиқ футболчилар, мутахассислар ва Лига вакиллари кирсин. Бу гуруҳ ҳакамлар хатти-ҳаракатини холис баҳолаб, хулосаларни Маъмур Саидқосимовга (ЎзФҲМ раҳбари)га тақдим этсин. Кейинги ўйинларга ҳакамлар тайинлови айнан ушбу рейтинг ва баҳолар асосида амалга оширилсин.

VAR ва бош ҳакам мулоқотини оммага ошкор қилиш:

Испания, Италия, Англия, Туркия ва Бразилия лигаларида бўлгани каби VAR аудиосуҳбатлари тақдим этилиши шарт. Гоҳида мухлислар назарида хато туюлган қарор аслида қоида бўйича тўғри бўлади. Мулоқотнинг эълон қилиниши ҳакамларни шубҳадан халос етади, шаффофликни оширади.

Махсус медиа-лойиҳалар:

Италиядаги "Open VAR", Англиядаги "Match Officials Mic'd Up" ва "Ref Watch" каби расмий кўрсатувлар бизга ҳам керак. Телевидение ва медиа орқали баҳсли эпизодлар, ҳакамлар суҳбати ва қоидалар таҳлил қилиб берилса, футбол жамоатчилигида саволлар қолмайди.

Бу ишларни амалга ошириш учун катта маблағ ёки ўта мураккаб техника талаб этилмайди — шунчаки хоҳиш ва ирода керак.

Агар мақсадимиз чиндан ҳам очиқлик, адолат ва ўзбек футболини ривожлантириш бўлса, биздан 50 йил олдинга ўтиб кетган мамлакатлар тажрибасидан фойдаланиш ва тийиб туриш механизмини зудлик билан йўлга қўйишимиз шарт!